Sıfat nedir?

İsimlerden önce gelerek onların anlamlarını sayı, renk, durum, hareket, biçim, yer, işaret ve soru yönlerinden tamamlayan; onları niteleyen ve belirten kelimelere sıfat denir.

Türkçe’de sıfatlar söz diziminde kesinlikle bulunması gereken bir nitelik taşımaz. Cüm­le örgüsü içinde isim türü sözcüklerin çeşit­li niteliklerini göstermek ya da belirtmek için yer alır. Bu amaçla da isimlerin önüne getirilir.

Dünyada pek çok ve birbirinden farklı varlıklar vardır. Bu varlıklara ad olan kelimelere «isim» denir. İsimler varlıkları birbirinden ayırmaya yararlar ama, bu varlıkların nasıl, ne kadar, hangi yerde olduklarını yeteri kadar belirtemezler. Bundan dolayı, konuşurken, yazarken daha iyi, daha belirli anlatmak için çoğu zaman isimlerin başına onları belirten, niteleyen kelimeler (sıfatlar) getiririz.

«Kitap», «çocuk», «hava» birer isimdir. «Faydalı kitap», «güzel çocuk», «soğuk hava», denildiği zaman ise, bu isimler, başlarına gelen sıfatlarla, daha geniş ölçüde bir anlam kazanmış olur.

Niteleme sıfatları

]İsimlerin şeklini, durumunu, hareketini, rengini, kısacası kalıcı özelliklerini gösteren sıfatlardır. Nitelene sıfatları isimlere sorulan “nasıl” sorusunun cevabıdır:
Penceresinden kavak ağaçları görünen / bir Sağlık ocağı
yanaklarımı pembeleştiren / makaslar
uçuşan / pamukçuklar
Kavakları silkeleyen / rüzgar
Koca / bahçe
Tasasız / gözler
Güzel / çerçeveler
Kocaman / bir masası ve koltuğu
Mavi Deniz, tatlı Su, kötü gün, yakın arkadaş, çalışkan öğrenci, susuz yaz, yuvarlak Masa, bayan memur, erkek adam, temiz giysi, güzel insan, düz yol, çatal çivi, sivri tepe, yassı burun...

Belirtme sıfatları

İsimleri sayı yönünden tamlayan; yerlerini işaret eden; özelliklerini belli belirsiz olarak bildiren; onların özelliklerini soran sıfatların tümüne belirtme sıfatları denir. Belirtme sıfatları varlıkların geçici özelliklerini bildirirler: Bu adam, o adam, şuradaki adam, (herhangi) bir adam, bir (tane) adam, kaçıncı adam, hangi adam?...

Belirtme sıfatları alt başlıklara ayrılır:

İşaret sıfatları

İsimleri işaret ederek belirten ve yerlerini bildiren sıfatlardır.
“bu, şu, o, öteki, beriki, böyle, şöyle...”
Bu soruyu kim cevaplayacak?
Kitabı şu genç almıştı.
O eşyaları nereye götürüyorsun?
Öteki sorulara geçiniz.
Beriki masaları da taşıdık.

Sayı sıfatları

İsimlerin sayılarını, bölümlerini, sıralarını, parçalarını kesin olarak belirten sıfatlardır. Sayı sıfatlarının çeşitleri şunlardır:

Asıl sayı sıfatları

• İsimlerin sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır:
• Her gün iki Saat ders çalışır, bir saat de kitap okurum.
• Bir ağaç bile bırakmamışlar; kesmişler.
• Yüz yıl öncesine geri döndük.
• Türkiye nüfusunun yetmiş milyon olduğu söyleniyor.

Başında asıl sayı sıfatlarından biri bulunan bir isme çoğul eki getirilmez. ”Beşevler, Altmışevler, Yedi Cüceler, üç aylar, Kırk Haramiler, beş milyonlar, on milyonlar (banknotlarımız)”gibi örnekler bu kurala uymaz. Sayı sıfatlarıyla niteleme sıfatları art arda kullanılırsa sayı sıfatı önce gelir:

Sıra sayı sıfatları

İsimlerin sıralarını, derecelerini belirten sıfatlardır.

• “-ncİ” eki ya da nokta kullanılır.
• 77. yıl, 11’inci bölük, birinci gün, ikinci gelişimiz...
• üçüncü kişiler, ikinci katlar...

Kesir sayı sıfatları

İsimlerin, bütünün kaçta kaçı olduğunu gösteren sıfatlardır.

• Yüzde bir ihtimal, yarım Ekmek, çeyrek (dörtte bir) ekmek, yarıyıl, iki buçuk lira..
• Bu tamlamalarda tamlanan çoğul yapılabilir.
• Kardeşlerin üçte bir payları var.
• Tamlayan çoğul yapılıp tamlananla yeri değiştirilebilir:
• Yüzde otuz artış düşünülüyor. Düşünülen artış yüzde otuzlarda.

Üleştirme sayı sıfatları

İsimlerin bölümlere ayrıldığını, bölüştürüldüğünü gösteren sıfatlardır.
“-(ş)er” ekiyle yapılır.
Üçer kişi, ikişer Elma , yedişer kişi, ellişer milyon, birer gün arayla,

Topluluk sayı sıfatları

• Bir defada doğan birden fazla kardeşler için kullanılır.
• Bunlardaki “z” sesi çokluk bildirir.
• Tamlanan çoğul olabilir.
• Üçüz bebek, beşiz çocuklar.

Belgisiz sıfatlar

İsimlerin sayılarını ve miktarlarını kesin olarak değil, yaklaşık, aşağı yukarı, belli belirsiz bildiren sıfatlardır.

• “bir, birkaç, birçok, az, çok, biraz, birtakım, bütün, bazı, tüm, her, hiçbir, herhangi bir, kimi...
• Başka / bir / boyut,
• Kimi insanlar,
• Bir yaz günü,
• Bazı sıfatlar
• Herhangi bir zaman
• Her soru,

Sözlükte "sıfat" ne demek?

1. Bir kimsenin görev, ödev, toplumsal ya da hukuksal bakımdan yeri ve özelliği.
2. Yüz, kılık ve dış görünüş.
3. Bir adı, nitelik, nicelik, yer, sıra vb. bakımından niteleyen, belirten sözcük, önad.

Cümle içinde kullanımı

Beyaz (ev), güzel (çocuk), beş (gün), bu (kitap) gibi.

Sıfat kelimesinin ingilizcesi

adj. adjective, adjectival
n. adjective, determinant, epithet, title, attribute, attribution, attributive, capacity, character
Köken: Arapça

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç